หน้าแรก › เส้นทางเดินทัพ › เสียกรุงครั้งที่ 2
เสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 พ.ศ. 2310: ค่ายพม่า ทางที่ตีเข้า และสิ่งที่ถูกทำลาย
ทัพพม่าของพระเจ้ามังระสองสายมาบรรจบกันล้อมกรุงศรีอยุธยาตั้งแต่ต้น พ.ศ. 2309 ตั้งค่ายรอบพระนครและไม่ถอยในหน้าน้ำ จนคืนวันที่ 7 เมษายน 2310 กำแพงที่หัวรอทรุดลงเพราะไฟจากอุโมงค์ใต้ฐานกำแพง พระนครถูกปล้นและเผา หน้านี้ปักหมุดค่ายพม่า จุดที่ตีเข้า วังและวัดที่ถูกทำลาย หลักฐานที่ยังไปดูได้ และที่เที่ยวที่กินใกล้แต่ละจุด
- ค่ายพม่า (เลขตรงกับรายการด้านล่าง)
- บริเวณที่ขยายในแผนที่ถัดไป
- จุดอื่นในแผนที่ของเว็บ
1. ค่ายปากน้ำประสบ, 2. ค่ายโพธิ์สามต้น, 15. ค่ายสีกุก อยู่นอกกรอบแผนที่นี้ ห่างจากพระราชวังหลวงราว 8.3 กม., 6.2 กม., 12.1 กม.
ลำดับเหตุการณ์
- มกราคม 2309
ทัพเนเมียวสีหบดีชนะที่ปากน้ำประสบ ทัพพม่าสองสายมาถึงชานพระนคร
- กันยายน 2309
ทัพพม่าไม่ถอยในหน้าน้ำ มังมหานรธาย้ายมาแถบวัดภูเขาทอง เนเมียวสีหบดีย้ายมาโพธิ์สามต้น
- 3–4 มกราคม 2310
พระยาตากตีฝ่าวงล้อมออกทางตะวันออก คืนวันที่ 4 ไฟไหม้บ้านเรือนในพระนครราวหนึ่งหมื่นหลัง
- มีนาคม 2310
ค่ายจีนที่คลองสวนพลู ค่ายบ้านโปรตุเกส และที่มั่นวัดไชยวัฒนารามแตก โบสถ์โปรตุเกสถูกเผาเมื่อ 23 มีนาคม
- ปลายมีนาคม 2310
เนเมียวสีหบดีตั้งค่ายสามค่ายฝั่งหัวรอ ทำสะพานข้ามแม่น้ำ และขุดอุโมงค์ห้าสายเข้าใต้ฐานกำแพง
- 7 เมษายน 2310
ราวบ่ายสามโมงพม่าจุดไฟที่โคนกำแพง ค่ำลงกำแพงทรุด ราวสองทุ่มสั่งบุกพร้อมกันทุกด้าน เข้าพระนครได้ราวเที่ยงคืน
- ปลายเมษายน 2310
ทัพพม่าส่วนใหญ่ยกกลับพร้อมเชลยและทรัพย์สิน เหลือกองของสุกี้พระนายกองที่ค่ายโพธิ์สามต้น
- พฤศจิกายน 2310
พระเจ้าตากยกทัพเรือกลับมาตีค่ายโพธิ์สามต้นคืนได้
พม่าตั้งค่ายที่ไหน
บันทึกของแม่ทัพพม่าที่อยู่ในเหตุการณ์นับค่ายล้อมกรุงได้ 27 ค่าย พงศาวดารไทยระบุ 18 ค่าย จุดที่ปักหมุดบนแผนที่ได้มีดังนี้ แบ่งเป็นค่ายใหญ่ทางเหนือ ค่ายประชิดด้านหัวรอ และค่ายด้านตะวันตกกับด้านใต้
ค่ายใหญ่เนเมียวสีหบดี ปากน้ำประสบ (วัดป่าฝ้าย)
ค่ายใหญ่แห่งแรกของเนเมียวสีหบดี ต้น พ.ศ. 2309
วันนี้: วัดป่าฝ้ายเป็นวัดร้างในที่ดินเอกชน มีศาลาประดิษฐานพระพุทธรูปและชิ้นส่วนพระพุทธรูปหินทรายสมัยอยุธยาตอนต้น ควรขออนุญาตเจ้าของพื้นที่ก่อนเข้าชม ปากคลองโพธิ์สามต้นเหลือเพียงลำรางสั้นๆ ใกล้เชิงสะพาน
ค่ายโพธิ์สามต้น
ค่ายใหญ่ทางเหนือ ที่คุมเชลยหลังกรุงแตก
วันนี้: พื้นที่ค่ายถูกขุดเอาอิฐไปขายราว พ.ศ. 2490 จนกลายเป็นสระน้ำขนาดใหญ่ เหลือเศษอิฐในดิน และมีศาลพระเจ้าตากตั้งอยู่ในพื้นที่
ค่ายพม่าที่ทุ่งเพนียด
ทุ่งเพนียด ที่พม่าเผาพระที่นั่งเพนียดแล้วตั้งค่าย
วันนี้: เพนียดคล้องช้างที่เห็นวันนี้บูรณะในสมัยรัตนโกสินทร์ เข้าชมได้จากถนนภูเขาทอง–เพนียด
ค่ายวัดเจดีย์แดง
ค่ายปืนใหญ่ยิงเข้าพระนครจากทางเหนือ
วันนี้: วัดที่ยังมีพระสงฆ์ คนในพื้นที่นิยมมาให้พระเจิมรถ ไม่มีเจดีย์สีแดงตามชื่อ แต่มีหอระฆังทาสีแดงริมคลอง และเจดีย์ย่อมุมแบบอยุธยาตอนปลายหลังศาลาการเปรียญ
ค่ายวัดสามพิหาร
ค่ายปืนใหญ่หน้าแนวป้อมมหาชัย
วันนี้: วัดยังมีพระสงฆ์ มีวิหารรูปเรือประดิษฐานพระนอนองค์ใหญ่ เจดีย์ทรงระฆังองค์ใหญ่ที่มองเห็นได้จากหลายจุดของเมือง และอุโบสถที่ยังมีใบเสมาครบ
ค่ายวัดมณฑป
ค่ายปืนใหญ่บนเกาะลอย ตรงข้ามหัวรอ
วันนี้: วัดบนเกาะลอยที่เกิดจากการขุดคลองในสมัยหลัง ยังมีอุโบสถ วิหาร และหอระฆัง เดินข้ามจากฝั่งตลาดหัวรอได้ใกล้ๆ ท่าเรือหางยาว
ค่ายวัดกระโจม
ค่ายปืนใหญ่ฝั่งตะวันออกของคลองหน้าเมือง
วันนี้: ไม่เหลือร่องรอยวัดหรือค่ายบนพื้นดินแล้ว พื้นที่กลายเป็นบ้านเรือน จุดบนแผนที่คือตำแหน่งวัดเดิม
ค่ายหน้าวัดแม่นางปลื้ม (โคกพม่า)
ค่ายต้นสะพานที่ใช้ข้ามไปขุดอุโมงค์
วันนี้: ยังเห็นเนินดินสองเนินทางทิศใต้ของถนนหน้าวัด ชาวบ้านเรียกโคกพม่า ต่อมาชาวจีนใช้เนินนี้เป็นที่ฝังศพ ตัววัดยังมีพระสงฆ์
ค่ายประชิดฝั่งหัวรอ (สะพานและอุโมงค์)
ค่ายประชิดที่ขุดอุโมงค์ จุดที่กำแพงพัง
วันนี้: ย่านตลาดหัวรอ มีกำแพงที่ระลึกริมถนนอู่ทอง
ค่ายพม่าที่วัดหน้าพระเมรุ
ค่ายหน้าพระราชวัง ข้ามคลองเมือง
วันนี้: อุโบสถสมัยอยุธยาที่รอดจากการเผา และพระพุทธรูปทรงเครื่ององค์ใหญ่ วัดยังมีพระสงฆ์และเปิดให้เข้าชม
ค่ายพม่าที่วัดภูเขาทอง
ค่ายของมังมหานรธาทางตะวันตกเฉียงเหนือ
วันนี้: เจดีย์ภูเขาทองตั้งเด่นกลางทุ่ง ไม่ไกลจากพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระนเรศวรมหาราชที่ทุ่งภูเขาทอง
ค่ายพม่าที่วัดท่าการ้อง
กองหน้าของมังมหานรธา ห่างกำแพงราว 500 เมตร
วันนี้: วัดที่ยังมีพระสงฆ์ริมแม่น้ำ มีตลาดน้ำวัดท่าการ้องในวันหยุด
ค่ายพม่าที่บ้านป้อม ทุ่งประเชด
ค่ายปืนใหญ่ฝั่งตะวันตก
วันนี้: ทุ่งประเชดยังเป็นที่โล่ง มีปรางค์วัดกษัตราธิราชริมแม่น้ำ และวัดวรเชษฐ์นอกเกาะกลางทุ่ง ไม่เหลือร่องรอยค่าย
ค่ายพม่าที่เกาะแก้ว
ค่ายด้านตะวันออกเฉียงใต้
วันนี้: วัดเกาะแก้วยังมีพระสงฆ์ มีอุโบสถทรงอยุธยาตอนปลายหันหน้าสู่แม่น้ำป่าสัก และศาลพระเจ้าตาก
ค่ายสีกุก
ที่พักพลของทัพมังมหานรธาทางตะวันตก
วันนี้: วัดสีกุกมีซากเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสองและศาลมังมหานรธา เมื่อ พ.ศ. 2509 น. ณ ปากน้ำ สำรวจพบว่าพม่าก่อกำแพงอิฐตัดปลายเกือกม้าจรดแม่น้ำสองข้าง กินพื้นที่หลายสิบไร่
บุกเข้าทางไหน
หลังเสียกรุงครั้งที่ 1 กรุงศรีอยุธยามีกำแพงติดแม่น้ำทุกด้าน ทัพพม่าจึงตีหักเข้ามาไม่ได้ตลอดปีแรก ต้องล้อมให้อดอยาก ตัดกำลังทีละจุด และขยับค่ายเข้าประชิดกำแพง ต้น พ.ศ. 2310 ที่มั่นรอบนอกของฝ่ายไทยแตกทีละแห่ง ทั้งค่ายจีนที่คลองสวนพลู ค่ายบ้านโปรตุเกส และวัดไชยวัฒนาราม
จุดที่เลือกตีคือหัวรอ มุมตะวันออกเฉียงเหนือ ตรงทำนบรอที่ใช้ข้ามแม่น้ำลพบุรีเดิม เนเมียวสีหบดีตั้งค่ายสามค่าย ทำสะพานข้ามแม่น้ำจากฝั่งวัดแม่นางปลื้ม แล้วขุดอุโมงค์ห้าสายเข้าไปใต้ฐานกำแพงริมป้อมมหาชัย ฝ่ายไทยออกตีค่ายเป็นครั้งสุดท้ายและเสียคนราว 800 คน
บ่ายวันอังคารที่ 7 เมษายน 2310 พม่าลำเลียงเชื้อไฟเข้าอุโมงค์แล้วจุดเผารากกำแพง ค่ำลงกำแพงทรุด ราวสองทุ่มแม่ทัพให้ยิงปืนสัญญาณ ทหารพม่าเข้าทางช่องกำแพงที่ทรุดและพาดบันไดปีนเข้าพร้อมกันทุกด้าน
- ค่ายพม่า ตัวเลขตรงกับรายการค่ายด้านบน
- แนวสะพานข้ามแม่น้ำจากค่ายหน้าวัดแม่นางปลื้มไปยังค่ายประชิดใต้กำแพง
- จุดที่กำแพงพัง คืนวันที่ 7 เมษายน 2310 (ย่านตลาดหัวรอวันนี้)
ค่ายประชิดฝั่งหัวรอ (สะพานและอุโมงค์)
ที่ตั้ง: มุมตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะเมือง ตรงตลาดหัวรอ ริมถนนอู่ทอง ใกล้วังจันทรเกษม โดยประมาณ
ปลายเดือนมีนาคม 2310 เนเมียวสีหบดีสร้างค่ายสามค่ายทางฝั่งหัวรอ ทำสะพานข้ามแม่น้ำตรงข้ามทำนบรอ และขุดอุโมงค์ห้าสายเข้าไปใต้ฐานกำแพง ฝ่ายไทยออกตีค่ายและเสียคนราว 800 คน บันทึกของแม่ทัพพม่าเล่าว่าพม่าลำเลียงหญ้าแห้งและกิ่งไม้เข้าอุโมงค์ ราดน้ำมันแล้วจุดไฟจนกำแพงทรุด ทัพพม่าบุกเข้าเมืองและกรุงแตกในเดือนเมษายน 2310
วันนี้: ย่านตลาดหัวรอ มีกำแพงที่ระลึกริมถนนอู่ทอง
ยังเห็นต่าง: วันที่จุดไฟเผาฐานกำแพงในเอกสารต่างกันไม่กี่วัน หลักฐานไทยถือวันกรุงแตกคือ 7 เมษายน 2310
ทำลายอะไรบ้าง
ครั้งนี้พระนครถูกปล้นและเผา ผู้คนกับทรัพย์สินถูกกวาดต้อนไปพม่า และกรุงศรีอยุธยาไม่ได้กลับมาเป็นราชธานีอีก อย่างไรก็ตาม นักวิชาการชี้ว่าความเสียหายที่เห็นวันนี้ไม่ได้เกิดในคืนกรุงแตกทั้งหมด ส่วนหนึ่งเกิดจากการขุดหาของมีค่าและรื้ออิฐในหลายสิบปีต่อมา
- ถูกเผาพระราชวังหลวง
ถูกเผาในคืนกรุงแตก พระที่นั่งทั้งหมดเหลือแต่ฐานราก
- ถูกเผาวัดพระศรีสรรเพชญ์และพระศรีสรรเพชญ์
พระวิหารถูกเผา พระศรีสรรเพชญ์ พระพุทธรูปยืนหุ้มทองคำ ชำรุดจนซ่อมไม่ได้ เล่ากันมาว่าพม่าสุมไฟลอกทองคำไป ซึ่งยังมีข้อโต้แย้ง
- เสียหายวิหารพระมงคลบพิตร
ไฟไหม้เครื่องบนวิหารพังลงมาทับองค์พระ พระเศียรและพระกรขวาหัก
- ถูกเผาวัดมหาธาตุ วัดราชบูรณะ วัดธรรมิกราช
วัดหลวงกลางพระนครถูกเผา พระพุทธรูปจำนวนมากถูกทุบและตัดเศียร
- ถูกเผาวังจันทรเกษม (วังหน้า)
อยู่ติดจุดที่กำแพงพัง ถูกเผาจนเหลือแต่ซากและทิ้งร้าง
- ถูกเผาหมู่บ้านโปรตุเกสและค่ายจีนคลองสวนพลู
โบสถ์สามแห่งของชาวโปรตุเกสถูกเผาเมื่อ 23 มีนาคม 2310 ย่านชาวจีนที่คลองสวนพลูถูกทำลายพร้อมพระนคร
- ถูกเผาบ้านเรือนราษฎร
บันทึกฝ่ายพม่าว่าไฟไหม้คืนวันที่ 4 มกราคม 2310 ทำให้บ้านเรือนในกำแพงเมืองเสียหายราวหนึ่งหมื่นหลัง ตั้งแต่สามเดือนก่อนกรุงแตก
- ถูกนำไปผู้คนและเจ้านาย
ผู้คนอาจถึง 30,000 คนถูกกวาดต้อนไปพม่า รวมถึงพระเจ้าอุทุมพรและเจ้านายอีกจำนวนมาก เชลยถูกรวมไว้ที่เมาะตะมะก่อนเดินทางต่อไปกรุงอังวะ
- ถูกนำไปปืนใหญ่ เรือพระที่นั่ง และราชทรัพย์
พงศาวดารพม่าว่าขนปืนใหญ่กว่า 500 กระบอกลงแพไปกรุงอังวะ พร้อมเรือพระที่นั่งและสิ่งของมีค่า
- บุคคลสมเด็จพระเจ้าเอกทัศ
สิ้นพระชนม์หลังกรุงแตก พงศาวดารไทยว่าทรงหนีไปถึงบ้านจิกใกล้วัดสังฆาวาส อดพระกระยาหารอยู่หลายวัน และสวรรคตที่ค่ายโพธิ์สามต้น พงศาวดารพม่าว่าต้องปืนที่ประตูเมือง
- ไม่ถูกทำลายวัดหน้าพระเมรุ
ไม่ถูกเผา เล่าสืบกันมาว่าเพราะพม่าใช้เป็นที่ตั้งทัพ อุโบสถสมัยอยุธยาจึงเหลือมาสมบูรณ์
- เสียหายภายหลังความเสียหายหลังสงคราม
จดหมายบาทหลวงฝรั่งเศส พ.ศ. 2312 เล่าว่าคนไทยและโดยเฉพาะชาวจีนที่อดอยากเข้าไปรื้อวัดหาของมีค่า ทำลายพระพุทธรูปเพื่อเอาโลหะ ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 1–3 อิฐกำแพงและวังถูกรื้อไปสร้างกรุงเทพฯ
หลักฐานที่ยังเหลือให้ดู
อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาทั้งแห่งคือหลักฐานของศึกนี้ จุดต่อไปนี้เล่าเรื่องคืนกรุงแตกได้ชัดที่สุด บางชิ้นอยู่ไกลถึงกรุงเทพฯ และเมียนมา
กรุงศรีอยุธยาก่อนถูกทำลาย
ภาพสีน้ำมันฝีมือโยฮันเนส วิงโบนส์ ชาวดัตช์ เขียนราว พ.ศ. 2205 ให้เห็นพระนครที่มีกำแพงล้อมรอบ คลองตัดเป็นตาราง และยอดปรางค์เจดีย์จำนวนมาก ราวร้อยปีก่อนกรุงแตก ภาพต้นฉบับอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ไรกส์ กรุงอัมสเตอร์ดัม
เจดีย์สามองค์ วัดพระศรีสรรเพชญ์
เจดีย์ทรงระฆังสามองค์รอดจากไฟ แต่พระวิหารหลวงด้านหน้าซึ่งเคยประดิษฐานพระศรีสรรเพชญ์เหลือเพียงฐานและโคนเสา
ฐานพระที่นั่งในพระราชวังหลวง
พระราชวังที่ใช้มากว่าสามร้อยปีเหลือเพียงฐานอิฐ ส่วนหนึ่งเพราะไฟในคืนกรุงแตก อีกส่วนเพราะการรื้ออิฐไปสร้างกรุงเทพฯ ในสมัยรัชกาลที่ 1–3
วัดมหาธาตุ
พระพุทธรูปไร้เศียรที่เรียงรายรอบระเบียงคด และเศียรพระในรากไม้ กลายเป็นภาพจำของอยุธยาหลังเสียกรุง ส่วนพระปรางค์ประธานพังลงภายหลังในสมัยรัตนโกสินทร์
พระมงคลบพิตร
ไฟไหม้เครื่องบนวิหารพังทับ พระเศียรและพระกรขวาหัก พระยาโบราณราชธานินทร์ซ่อมองค์พระเมื่อ พ.ศ. 2463 ส่วนวิหารที่เห็นวันนี้สร้างเสร็จ พ.ศ. 2500 โดยนายกรัฐมนตรีพม่าที่มาเยือนอยุธยาใน พ.ศ. 2499 ร่วมบริจาคเงินบูรณะ
วัดหน้าพระเมรุ วัดที่รอด
อุโบสถสมัยอยุธยาที่ไม่ถูกเผา ทำให้เห็นว่าวัดหลวงในพระนครเคยมีหน้าตาอย่างไรก่อนกรุงแตก
วังจันทรเกษม ข้างจุดที่กำแพงพัง
วังหน้าอยู่ติดหัวรอ ถูกเผาและทิ้งร้างจนรัชกาลที่ 4 โปรดให้บูรณะเป็นที่ประทับเมื่อเสด็จกรุงเก่า วันนี้เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษม ส่วนจุดที่กำแพงพังอยู่ที่ตลาดหัวรอ มีกำแพงที่ระลึกริมถนนอู่ทอง
โคกพม่า หน้าวัดแม่นางปลื้ม
เนินดินสองเนินทางใต้ของถนนหน้าวัด ชาวบ้านเรียกโคกพม่า เชื่อกันว่าเป็นซากค่ายต้นสะพานที่พม่าใช้ข้ามไปขุดอุโมงค์ใต้กำแพงหัวรอ (ภาพคือตัววัด)
วัดไชยวัฒนาราม ที่มั่นสุดท้ายนอกกำแพง
ฝ่ายไทยใช้วัดนี้เป็นที่มั่นด้านตะวันตกเฉียงใต้ ต้านได้เก้าวันก่อนแตก พระพุทธรูปในเมรุทิศเมรุรายถูกทำลายเศียรเกือบทั้งหมด
หมู่บ้านโปรตุเกส
ซากโบสถ์คณะโดมินิกันที่ขุดแต่งแล้ว มีโครงกระดูกในสุสานจัดแสดง ค่ายบ้านโปรตุเกสแตกเมื่อ 21 มีนาคม 2310 และโบสถ์ถูกเผาในอีกสองวันต่อมา
พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ วัดโพธิ์ กรุงเทพฯ
พ.ศ. 2333 รัชกาลที่ 1 โปรดให้ชะลอพระศรีสรรเพชญ์ที่ชำรุดลงมากรุงเทพฯ แล้วบรรจุไว้ในพระมหาเจดีย์องค์แรกของวัดพระเชตุพนฯ คือองค์ที่ประดับกระเบื้องเคลือบสีเขียว พระพุทธรูปสำคัญที่สุดของกรุงเก่าจึงอยู่ในเจดีย์องค์นี้
สถูปที่สุสานลินซินกอง เมืองอมรปุระ
สถูปก่ออิฐในสุสานใกล้สะพานอูเบ็ง ประเทศเมียนมา ที่สันนิษฐานกันว่าบรรจุพระบรมอัฐิของพระเจ้าอุทุมพร ซึ่งถูกกวาดต้อนไปพร้อมชาวอยุธยาและสวรรคตที่นั่น ข้อสันนิษฐานนี้ยังไม่เป็นข้อยุติ
ภาพเจ้าตากตีค่ายโพธิ์สามต้น (ภาพเขียน พ.ศ. 2430)
ภาพจากชุดโคลงภาพพระราชพงศาวดารสมัยรัชกาลที่ 5 เขียนหลังเหตุการณ์ 120 ปี จึงเป็นภาพประกอบ ไม่ใช่หลักฐานร่วมสมัย ค่ายจริงที่โพธิ์สามต้นถูกขุดอิฐไปขายจนกลายเป็นสระน้ำ
ที่เที่ยวที่กินใกล้จุดเหล่านี้
เราจัดจุดสำคัญของศึกนี้เป็น 6 ย่าน ห้าย่านแรกอยู่รอบเกาะเมือง ปั่นจักรยานหรือขับรถถึงกันได้ ย่านสุดท้ายอยู่นอกเมืองทางเหนือ ต้องขับรถไป
หัวรอ: จุดที่กำแพงพัง
เริ่มที่ตลาดหัวรอ ดูกำแพงที่ระลึกริมถนนอู่ทอง เดินไปวังจันทรเกษม แล้วข้ามคลองเมืองไปวัดแม่นางปลื้มเพื่อดูโคกพม่า ทั้งหมดอยู่ในระยะเดินหรือปั่นจักรยาน
จุดในย่านนี้:9ค่ายประชิดหัวรอ8โคกพม่า วัดแม่นางปลื้ม6ค่ายวัดมณฑป7ค่ายวัดกระโจม
ที่เที่ยว
- ป้อมมหาชัย หัวรอมุมกำแพงที่ทัพพม่าขุดอุโมงค์สุมไฟจนพังลงในคืนกรุงแตก 7 เมษายน 2310
- วัดแม่นางปลื้มฝั่งตรงข้ามป้อมมหาชัยที่ทัพพม่าตั้งค่ายตีกรุง เหลือเป็นโคกพม่าในย่านวัด
- วัดมณฑป (เกาะลอย) ↗Google Maps
ที่กิน
- ตลาดหัวรอแถวป้อมมหาชัย หัวรอของสด กับข้าว และขนมแบบชาวบ้าน
- โจ๊กเจ๊นิ ตลาดหัวรอแถวป้อมมหาชัย หัวรอโจ๊กร้อนๆ มื้อเช้า
- บั๊กข้าวหมูแดง ตลาดหัวรอแถวป้อมมหาชัย หัวรอข้าวหมูแดง หมูกรอบ
- ก๋วยเตี๋ยวเนื้อนายเลียก (Nai Liak Beef Noodles)แถวป้อมมหาชัย หัวรอก๋วยเตี๋ยวเนื้อ เนื้อเปื่อย เครื่องใน และลูกชิ้นเนื้อ
- ร้านอาหารในย่านนี้ใน Google Maps ↗
ทุ่งเพนียด: ค่ายปืนใหญ่ทางเหนือ
ข้ามสะพานจากหัวรอขึ้นไปทางเหนือเป็นแหลมเพนียด มีวัดสามพิหาร วัดเจดีย์แดง และเพนียดคล้องช้าง ซึ่งพม่าใช้ตั้งค่ายยิงปืนใหญ่เข้าพระนคร
จุดในย่านนี้:3ค่ายทุ่งเพนียด4ค่ายวัดเจดีย์แดง5ค่ายวัดสามพิหาร
ที่เที่ยว
- วัดแม่นางปลื้มฝั่งตรงข้ามป้อมมหาชัยที่ทัพพม่าตั้งค่ายตีกรุง เหลือเป็นโคกพม่าในย่านวัด
- ป้อมมหาชัย หัวรอมุมกำแพงที่ทัพพม่าขุดอุโมงค์สุมไฟจนพังลงในคืนกรุงแตก 7 เมษายน 2310
- เพนียดคล้องช้าง ↗Google Maps
- วัดสามพิหาร ↗Google Maps
- วัดเจดีย์แดง ↗Google Maps
ที่กิน
- ตลาดหัวรอแถวป้อมมหาชัย หัวรอของสด กับข้าว และขนมแบบชาวบ้าน
- โจ๊กเจ๊นิ ตลาดหัวรอแถวป้อมมหาชัย หัวรอโจ๊กร้อนๆ มื้อเช้า
- บั๊กข้าวหมูแดง ตลาดหัวรอแถวป้อมมหาชัย หัวรอข้าวหมูแดง หมูกรอบ
- ก๋วยเตี๋ยวเนื้อนายเลียก (Nai Liak Beef Noodles)แถวป้อมมหาชัย หัวรอก๋วยเตี๋ยวเนื้อ เนื้อเปื่อย เครื่องใน และลูกชิ้นเนื้อ
- ร้านอาหารในย่านนี้ใน Google Maps ↗
กลางเกาะเมือง: วังและวัดที่ถูกเผา
อุทยานประวัติศาสตร์คือพื้นที่ที่เสียหายหนักที่สุด เดินจากพระราชวังหลวง วัดพระศรีสรรเพชญ์ วิหารพระมงคลบพิตร ไปวัดมหาธาตุได้ในครึ่งวัน แล้วข้ามคลองเมืองไปวัดหน้าพระเมรุ วัดที่ไม่ถูกเผา
จุดในย่านนี้:10ค่ายวัดหน้าพระเมรุ
ที่เที่ยว
- วัดพระศรีสรรเพชญ์วัดในเขตพระราชวังที่พระศรีสรรเพชญ์หุ้มทองคำ ถูกเผาและลอกทองในคืนกรุงแตก
- พระราชวังหลวงที่ที่นายสินถวายตัวเป็นมหาดเล็ก และที่ที่พงศาวดารบางฉบับว่าพระเจ้าตากมาประทับแรมหลังกู้กรุง
- วัดหน้าพระเมรุวัดที่ทัพพม่าใช้ตั้งทัพยิงเข้าพระราชวัง จึงรอดจากไฟในคืนกรุงแตก
- วัดมหาธาตุวัดสำคัญกลางเกาะเมืองที่ถูกเผาและพระพุทธรูปถูกตัดเศียรเมื่อกรุงแตก
- วัดเชิงท่าวัดที่เล่ากันว่าเด็กชายสินเรียนหนังสือกับพระอาจารย์ทองดี ก่อนเติบโตเป็นพระยาตาก
ที่กิน
- ก๋วยเตี๋ยวไก่ฉีก คุณประนอม (สาขาท่าวาสุกรี)แถววัดหน้าพระเมรุก๋วยเตี๋ยวไก่ฉีกน้ำต้มยำ ตีนไก่ตุ๋น
- ก๋วยเตี๋ยวเรือป้าเล็กแถววัดมหาธาตุก๋วยเตี๋ยวเรือหมูและเนื้อ ชามเล็ก
- อยุธยาไนท์มาร์เก็ตแถววัดมหาธาตุอาหารและขนมพื้นบ้าน บรรยากาศย้อนยุค
- ร้านอาหารในย่านนี้ใน Google Maps ↗
ด้านใต้: ป้อมเพชร วัดพนัญเชิง บ้านโปรตุเกส
ที่มั่นด้านใต้ของฝ่ายไทยแตกก่อนกรุงแตกไม่ถึงเดือน ย่านนี้มีป้อมเพชร วัดพนัญเชิง บ้านฮอลันดา หมู่บ้านญี่ปุ่น และหมู่บ้านโปรตุเกส เรียงกันตามแม่น้ำ
จุดในย่านนี้:14ค่ายเกาะแก้ว
ที่เที่ยว
- วัดพนัญเชิงวัดของชุมชนจีนริมแม่น้ำ ใกล้ค่ายชาวจีนอาสาที่คลองสวนพลูในศึกเสียกรุง
- ป้อมเพชรป้อมปากน้ำมุมตะวันออกเฉียงใต้ ฝั่งที่กองเรือจีนอาสาถูกโซ่เหล็กพม่าขังไว้
- หมู่บ้านโปรตุเกสชุมชนชาวโปรตุเกสที่แตกในเดือนมีนาคม 2310 ทหารโปรตุเกสส่วนหนึ่งไปร่วมทัพพระเจ้าตาก
ที่กิน
- แพกรุงเก่าแถววัดพนัญเชิงกุ้งแม่น้ำเผาเตาถ่าน แกงเขียวหวานลูกชิ้นปลากราย
- โรตีสายไหม อาบีดีน-ประนอม แสงอรุณแถวป้อมเพชรโรตีสายไหม แผ่นแป้งมีให้เลือก 2 รส
- บ้านป้อมเพชรแถวป้อมเพชรกุ้งแม่น้ำเผา และเมนูหอยน้ำจืด
- ร้านอาหารในย่านนี้ใน Google Maps ↗
ด้านตะวันตก: วัดไชยวัฒนาราม ภูเขาทอง ท่าการ้อง
ทัพมังมหานรธาตั้งอยู่ฝั่งนี้ วัดไชยวัฒนารามเป็นที่มั่นสุดท้ายของฝ่ายไทยนอกกำแพง ส่วนวัดท่าการ้องและบ้านป้อมเป็นค่ายปืนใหญ่ของพม่า ขับรถหรือปั่นจักรยานเลียบแม่น้ำเจ้าพระยาเชื่อมถึงกันได้
จุดในย่านนี้:11ค่ายวัดภูเขาทอง12ค่ายวัดท่าการ้อง13ค่ายบ้านป้อม
ที่เที่ยว
- วัดไชยวัฒนารามวัดริมน้ำฝั่งตะวันตกที่เป็นค่ายรับศึกด้านใต้ ต้านทัพพม่าได้เก้าวันก่อนแตก
- วัดภูเขาทองทุ่งที่พระยาตากออกรบทัพพม่าตั้งแต่ต้นศึก และต่อมาเป็นที่ตั้งค่ายแม่ทัพพม่า
- วัดท่าการ้อง ↗Google Mapsอ่านเรื่องที่นี่ใน naresuan.com →
- วัดกษัตราธิราช ↗Google Mapsอ่านเรื่องที่นี่ใน naresuan.com →
ที่กิน
- ร้านริมสวนแถววัดไชยวัฒนารามอาหารปักษ์ใต้ แกงเหลืองปลาแม่น้ำ
- Ayutthayaromแถววัดไชยวัฒนารามต้มส้มปลาหมึกพริกสด ปลาแม่น้ำทอดราดฉู่ฉี่ ขนมไทยกะทิสด
- ขาวละออแถววัดไชยวัฒนารามกุ้งแม่น้ำ ปลาแม่น้ำ ทอดมันปลากราย
- ตลาดน้ำวัดท่าการ้องแถววัดไชยวัฒนารามก๋วยเตี๋ยวเรืออยุธยา และของกินริมแม่น้ำ
- ร้านอาหารในย่านนี้ใน Google Maps ↗
นอกเมืองทางเหนือ: โพธิ์สามต้น
ค่ายใหญ่ของเนเมียวสีหบดีอยู่ห่างเกาะเมืองขึ้นไปทางเหนือราว 6–8 กิโลเมตร ในอำเภอบางปะหัน ต้องขับรถไป วันนี้เหลือสระน้ำ เศษอิฐ และศาลพระเจ้าตาก
จุดในย่านนี้:2ค่ายโพธิ์สามต้น1ค่ายปากน้ำประสบ
ที่เที่ยว
- ค่ายโพธิ์สามต้นค่ายใหญ่ของพม่าทางเหนือของพระนคร ที่พระเจ้าตากตีคืนได้ในปลายเดือนตุลาคม 2310
- วัดวรนายกรังสรรค์ (วัดเขาดิน) ↗Google Maps
หลังกรุงแตก
ทัพพม่าส่วนใหญ่ยกกลับภายในไม่กี่สัปดาห์ เพราะต้องไปรับศึกจีนทางเหนือ เหลือกองของสุกี้พระนายกองคุมเชลยอยู่ที่ค่ายโพธิ์สามต้น เจ็ดเดือนต่อมาพระเจ้าตากยกทัพเรือกลับมาตีค่ายนี้ได้ แต่อยุธยาเสียหายเกินกว่าจะฟื้นเป็นราชธานี จึงทรงไปตั้งกรุงธนบุรี
ซากพระนครถูกทิ้งร้าง ถูกขุดหาสมบัติ และถูกรื้ออิฐไปสร้างกรุงเทพฯ จนถึงสมัยรัชกาลที่ 5 จึงเริ่มมีการสำรวจและอนุรักษ์ และได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกเมื่อ พ.ศ. 2534
เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง
- ใครทำลายอยุธยา: บี. เจ. เทอร์วีล ชี้จากจดหมายบาทหลวงฝรั่งเศสว่าทัพพม่าส่วนใหญ่ยกกลับในวันที่ 25 เมษายน 2310 เพียง 18 วันหลังกรุงแตก ความเสียหายจำนวนมากจึงน่าจะเกิดภายหลัง จากการขุดหาของมีค่า การทำลายพระพุทธรูปเพื่อเอาโลหะ และการรื้ออิฐไปสร้างกรุงเทพฯ
- พระศรีสรรเพชญ์ถูกเผาลอกทองจริงหรือ: เรื่องที่เล่ากันมาว่าพม่าสุมไฟลอกทองคำถูกโต้แย้งโดยรุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล ในหนังสือ “พระศรีสรรเพชญ์ ไม่ถูกไฟเผาลอกทอง ตอนกรุงแตก” ที่แน่ชัดคือองค์พระชำรุดมากจนรัชกาลที่ 1 โปรดให้บรรจุไว้ในพระมหาเจดีย์ที่วัดโพธิ์
- พระเจ้าเอกทัศสิ้นพระชนม์อย่างไร: พงศาวดารไทยว่าอดพระกระยาหารหลังหนีไปบ้านจิก พงศาวดารพม่าว่าต้องปืนที่ประตูเมือง
- จำนวนค่าย: บันทึกของแม่ทัพพม่านับได้ 27 ค่าย พงศาวดารไทยระบุ 18 ค่าย เพราะนับค่ายย่อยและค่ายที่ย้ายที่ต่างกัน
- วันและเวลา: หลักฐานไทยถือวันอังคารที่ 7 เมษายน 2310 เป็นวันกรุงแตก เอกสารต่างๆ ให้วันจุดไฟเผาฐานกำแพงต่างกันไม่กี่วัน
- วัดหน้าพระเมรุรอดเพราะอะไร: เรื่องที่ว่าพม่าตั้งทัพที่วัดจึงไม่เผา เป็นเรื่องเล่าสืบกันมา ไม่มีเอกสารฝ่ายพม่ายืนยันโดยตรง
คำถามที่พบบ่อย
เสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ตรงกับวันที่เท่าไร
คืนวันอังคารที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2310 ตรงกับขึ้น 9 ค่ำ เดือน 5 ปีกุน ในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าเอกทัศ หลังทัพพม่าล้อมกรุงราว 14 เดือน
พม่าเข้ากรุงศรีอยุธยาทางไหนในครั้งที่ 2
ทางกำแพงริมป้อมมหาชัยที่หัวรอ มุมตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะเมือง พม่าทำสะพานข้ามแม่น้ำจากฝั่งวัดแม่นางปลื้ม ขุดอุโมงค์ห้าสายเข้าใต้ฐานกำแพง แล้วจุดไฟเผาจนกำแพงทรุด วันนี้คือย่านตลาดหัวรอ
ครั้งที่ 2 พม่าเผาอะไรบ้าง
พระราชวังหลวง วัดพระศรีสรรเพชญ์ วัดมหาธาตุ วัดราชบูรณะ วังจันทรเกษม หมู่บ้านโปรตุเกส และบ้านเรือนจำนวนมาก วิหารพระมงคลบพิตรหลังคาพังทับองค์พระ ส่วนวัดหน้าพระเมรุไม่ถูกเผา
ครั้งที่ 2 พม่าตั้งค่ายที่ไหนบ้าง
ค่ายใหญ่อยู่ที่ปากน้ำประสบและโพธิ์สามต้นทางเหนือ ค่ายประชิดอยู่ด้านหัวรอและทุ่งเพนียด เช่น วัดสามพิหาร วัดเจดีย์แดง วัดมณฑป และวัดแม่นางปลื้ม ด้านตะวันตกมีค่ายที่วัดภูเขาทอง วัดท่าการ้อง และบ้านป้อม
ซากโบราณสถานที่เห็นวันนี้ พม่าทำลายทั้งหมดหรือไม่
ไม่ทั้งหมด ไฟในคืนกรุงแตกทำลายอาคารไม้และเครื่องบน แต่หลักฐานร่วมสมัยชี้ว่าหลังสงครามยังมีการรื้อหาของมีค่าและหลอมโลหะจากพระพุทธรูป และในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นมีการรื้ออิฐกำแพงและวังไปสร้างกรุงเทพฯ
เสียกรุงครั้งที่ 2 เกี่ยวกับพระเจ้าตากอย่างไร
พระยาตากอยู่ในศึกป้องกันพระนครตั้งแต่ต้น ต้นเดือนมกราคม 2310 นำกำลังตีฝ่าวงล้อมออกทางตะวันออกจากค่ายวัดพิชัย ไปรวบรวมไพร่พลที่ระยองและจันทบุรี แล้วยกทัพเรือกลับมาตีค่ายโพธิ์สามต้นคืนได้ในเดือนพฤศจิกายนปีเดียวกัน
เสียกรุงครั้งที่ 1 กับครั้งที่ 2 ต่างกันอย่างไร
ครั้งที่ 1 (พ.ศ. 2112) ข้าศึกเข้าทางมุมตะวันออกเฉียงใต้ด้วยทางถมดินข้ามคูเมือง และมีไส้ศึกอยู่ข้างใน ไม่มีบันทึกว่าพระนครถูกเผา และยังเป็นราชธานีต่อไปในฐานะประเทศราชของหงสาวดี ครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2310) ข้าศึกขุดอุโมงค์เผาฐานกำแพงที่หัวรอ มุมตะวันออกเฉียงเหนือ พระนครถูกปล้นและเผา และไม่ได้กลับมาเป็นราชธานีอีก
- ขุดอุโมงค์เผากำแพง สู่จุดจบอยุธยา – ศิลปวัฒนธรรม
- 27 ค่ายพม่าล้อมกรุงศรีอยุธยา จากบันทึกของแม่ทัพพม่า – ศิลปวัฒนธรรม
- “ยุทธการคีมหนีบ” ยุทธศาสตร์ทัพพม่าก่อนเสียกรุงฯ ครั้งที่ 2 – ศิลปวัฒนธรรม
- นักวิชาการออสเตรเลียทัก อยุธยาไม่ได้ถูกพม่าเผาทั้งหมด พวกอื่นทำลาย – ศิลปวัฒนธรรม
- พม่าเอาเชลยชาวอยุธยาไปอังวะอย่างไร? หลังเสียกรุงครั้งที่ 2 – ศิลปวัฒนธรรม
- พระศรีสรรเพชญ์ พระพุทธรูปสำคัญพุทธลักษณะที่ยังเป็นปริศนา – ศิลปวัฒนธรรม
- สถูปเจ้าฟ้าอุทุมพร และลูกหลานชาวโยดะยาในพม่า – ศิลปวัฒนธรรม
- Siege of Ayutthaya (1766–1767) – Wikipedia
- Maha Chai Fortress – Ayutthaya Historical Research
- The Burmese Mounds (โคกพม่า) – Ayutthaya Historical Research
- Wihan Phra Mongkhon Bophit – Ayutthaya Historical Research
ปรับปรุงล่าสุด 13 พฤศจิกายน 2569