หน้าแรก › สถานที่ › ป้อมเพชร

ป้อมเพชร ปากน้ำด้านใต้ของกรุงศรีอยุธยา ในศึกเสียกรุง

ป้อมเพชรตั้งอยู่มุมตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะเมือง ตรงที่แม่น้ำป่าสักไหลมาบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา เป็นป้อมที่คุมทางเข้าพระนครทางน้ำด้านใต้ และเป็นหนึ่งในสองป้อมของกรุงศรีอยุธยาที่ยังเหลือให้เห็น ในศึกเสียกรุงครั้งที่ 2 ฝั่งตรงข้ามป้อมที่คลองสวนพลูคือที่ตั้งค่ายของชาวจีนอาสาที่ออกมาช่วยรบ จนถูกทัพพม่าตีแตกในต้น พ.ศ. 2310

ที่นี่ในแต่ละสมัย

ปลายกรุงศรีอยุธยาพ.ศ. 2277–2307 · มีอยู่แล้ว

ป้อมใหญ่ที่คุมปากน้ำทางเข้าพระนครด้านใต้ เรือสำเภาจีนและเรือของชาวต่างชาติที่เข้ามาค้าขายต้องผ่านหน้าป้อมนี้ ย่านด่านขนอนแถบนี้คึกคักด้วยการค้าในช่วงที่นายสินเติบโต

ศึกล้อมกรุงพ.ศ. 2308–2310 · มีอยู่แล้ว

ป้อมนี้คุมแม่น้ำด้านใต้ระหว่างพม่าล้อมกรุง ฝั่งตรงข้ามที่คลองสวนพลู ชาวจีนอาสาราว 2,000 คนตั้งค่ายในห้างดัตช์ที่ถูกทิ้ง ในเดือนกุมภาพันธ์ 2310 กองเรือสำเภาจีนถูกทัพพม่าขึงโซ่เหล็กกั้นลำน้ำและตีแตก

กรุงแตกและกู้กรุงพ.ศ. 2310 · มีอยู่แล้ว

ทัพพม่าไม่ได้เข้าพระนครทางป้อมนี้ แต่ตีทะลวงกำแพงทางหัวรอด้านตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อพระนครแตก ป้อมก็ถูกทิ้งร้าง

สมัยกรุงธนบุรีพ.ศ. 2310–2325 · มีอยู่แล้ว

หลังเสียกรุง กำแพงและป้อมส่วนใหญ่ของพระนครถูกรื้อเอาอิฐไปใช้สร้างกรุงเทพฯ ในรัชกาลที่ 1 ป้อมเพชรเหลือเพียงบางส่วน

วันนี้มรดกโลก พ.ศ. 2534 · โบราณสถาน (สวนสาธารณะริมน้ำ)

เหลือแนวกำแพงป้อมริมน้ำในสวนสาธารณะ เป็นหนึ่งในสองป้อมที่ยังเหลือของกรุงศรีอยุธยา มองข้ามแม่น้ำเห็นวัดพนัญเชิง

กำแพงอิฐป้อมเพชรริมแม่น้ำ
ป้อมเพชร · ภาพ: Daniel R. Witte · CC BY-SA 4.0 ผ่าน Wikimedia Commons

ประตูน้ำของพระนคร

กรุงศรีอยุธยาเป็นเมืองท่า เรือสำเภาจีนและเรือของพ่อค้าต่างชาติแล่นขึ้นแม่น้ำเจ้าพระยามาถึงพระนครทางด้านใต้ ป้อมเพชรคุมจุดที่แม่น้ำสองสายมาบรรจบกัน ย่านรอบป้อมมีด่านขนอนเก็บภาษีเรือ และฝั่งตรงข้ามคือย่านชุมชนชาวจีน ชาวฮอลันดา และชาวญี่ปุ่น

พระราชบิดาของพระเจ้าตากเป็นชาวจีนแต้จิ๋วที่เข้ามาทำงานเก็บภาษีในกรุงศรีอยุธยา ย่านการค้าริมน้ำแบบนี้จึงเป็นโลกที่ครอบครัวของพระองค์คุ้นเคย

ชาวจีนอาสาที่คลองสวนพลู

ในเดือนธันวาคม 2309 ราชสำนักเรียกชาวจีนและชาวโปรตุเกสมาช่วยรักษาพระนคร ชาวจีนราว 2,000 คนภายใต้หลวงอภัยพิพัฒน์ตั้งค่ายในห้างของชาวดัตช์ที่ถูกทิ้งไว้ที่คลองสวนพลู ฝั่งตรงข้ามป้อมเพชร ในเดือนกุมภาพันธ์ 2310 ทัพพม่าขึงโซ่เหล็กกั้นลำน้ำ ขังกองเรือสำเภาจีนไว้แล้วตีแตก ค่ายจีนต้านอยู่ได้ราวหนึ่งเดือนก่อนแตกในกลางเดือนมีนาคม

แม้ศึกนี้จะแพ้ แต่ชาวจีนเป็นกำลังสำคัญของพระเจ้าตากในเวลาต่อมา ทั้งทหารจีนที่ตีฝ่าวงล้อมออกไปพร้อมพระองค์ และพ่อค้าจีนที่ช่วยเรื่องเสบียงและการค้าในสมัยกรุงธนบุรี

ป้อมเพชรวันนี้

ทัพพม่าไม่ได้เข้าพระนครทางป้อมเพชร แต่ตีทะลวงกำแพงทางหัวรอ หลังเสียกรุง กำแพงเมืองถูกรื้อเอาอิฐไปสร้างกรุงเทพฯ ป้อมเพชรจึงเหลือเพียงบางส่วน วันนี้เป็นสวนสาธารณะริมน้ำ ช่วงเย็นแสงสวยและอากาศเย็นกว่ากลางวัน ยืนบนแนวกำแพงจะมองข้ามแม่น้ำเห็นวัดพนัญเชิง และแนวคลองสวนพลูที่เคยเป็นค่ายจีนอาสา

ป้อมเพชรในทริปยามเย็น

ทริปอยุธยายามเย็นของเว็บนี้แวะป้อมเพชรต่อจากวัดพนัญเชิง ตรงนี้เห็นแม่น้ำป่าสักไหลมาบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยาหน้าเกาะเมือง ภาพนี้อธิบายได้ดีว่าทำไมฤดูน้ำหลากจึงเคยเป็นปราการธรรมชาติของกรุงศรีอยุธยา และทำไมการที่ทัพพม่าไม่ถอยในหน้าน้ำปี 2309 จึงเปลี่ยนผลของสงคราม

ป้อมเป็นพื้นที่เปิด เดินชมได้สะดวก แต่ร่มเงาน้อย แถวถนนอู่ทองใกล้ป้อมมีร้านอาหารริมน้ำหลายร้าน รวมถึงย่านโรตีสายไหมหน้าโรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยาซึ่งอยู่ไม่ไกล

ป้อมเพชรเป็นป้อมก่ออิฐที่ยังเหลือแนวให้เห็นชัดกว่าป้อมอื่นๆ รอบเกาะเมือง จึงเป็นที่ที่ช่วยให้นึกภาพแนวกำแพงพระนครในสมัยที่พระเจ้าตากรับราชการได้ดี

ข้อมูลการเที่ยวชม

  • ไม่ปีนกำแพงโบราณ โดยเฉพาะด้านที่ติดริมน้ำ
  • ช่วงเย็นแสงสวยและอากาศเย็นกว่ากลางวัน
  • ข้ามไปวัดพนัญเชิงฝั่งตรงข้ามด้วยรถหรือเรือ

คำถามที่พบบ่อย

ป้อมเพชรอยู่ที่ไหน

มุมตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะเมืองอยุธยา ตรงที่แม่น้ำป่าสักบรรจบแม่น้ำเจ้าพระยา

ป้อมของกรุงศรีอยุธยาเหลือกี่แห่ง

เหลือให้เห็นชัดสองแห่ง คือป้อมเพชร และป้อมประตูข้าวเปลือก

ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569