หน้าแรก › ประวัติอยุธยา › สงครามเสียกรุงครั้งที่ 2

สงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ลำดับเหตุการณ์ตั้งแต่ต้นจนกรุงแตก

สงครามเสียกรุงครั้งที่ 2 เริ่มจากทัพพม่าของพระเจ้ามังระที่ยกมาสองสายตั้งแต่ พ.ศ. 2307 มาบรรจบกันที่กรุงศรีอยุธยาในต้น พ.ศ. 2309 แล้วล้อมพระนครอยู่ราว 14 เดือน ครั้งนี้ทัพพม่าไม่ถอยในหน้าน้ำ แต่ตั้งค่ายถาวรและบีบวงล้อมเข้ามาจนกำแพงพังที่ป้อมมหาชัยในคืนวันที่ 7 เมษายน 2310 พระยาตากอยู่ในศึกนี้ตั้งแต่ต้นจนตีฝ่าวงล้อมออกไปเมื่อต้นเดือนมกราคม 2310

ทัพสองสาย

พระเจ้ามังระส่งทัพสองสายมาพร้อมกัน สายเหนือของเนเมียวสีหบดีปราบล้านนาและหลวงพระบางก่อน แล้วลงมาตีหัวเมืองเหนือ สายใต้ของมังมหานรธาเข้ามาทางทวาย ยึดมะริดและตะนาวศรี แล้วข้ามมาตั้งที่กาญจนบุรี ระหว่างทางทัพพม่าตีหัวเมืองรายทางและเก็บเสบียง ส่วนฝ่ายไทยส่งทัพไปตั้งรับหลายจุดแต่ไม่สามารถหยุดได้ คำให้การชาวกรุงเก่าว่าพระยาตากเป็นแม่กองในทัพที่ไปตั้งรับทางมะริดและตะนาวศรีตั้งแต่ต้นศึก

ปลายปี 2308 ทัพพม่าชนะที่นนทบุรี และในเดือนมกราคม 2309 เนเมียวสีหบดีชนะทัพไทยที่ปากน้ำประสบแล้วมาถึงชานพระนคร ปลายเดือนนั้นพระยาเพชรบุรีกับพระยาตากออกรบที่ทุ่งวัดภูเขาทองแต่แพ้

ล้อมแบบไม่ถอย

ในศึกก่อนๆ ทัพที่ล้อมกรุงศรีอยุธยามักต้องถอยเมื่อน้ำหลาก ราชสำนักจึงหวังว่าครั้งนี้จะเป็นแบบเดิม แต่มังมหานรธาประกาศว่าอยุธยาเหมือนปลาติดอวน ให้ทหารปลูกข้าวรอบพระนคร ต่อเรือ และตั้งค่ายบนที่ดอน เดือนกันยายน 2309 มังมหานรธาย้ายมาแถบวัดภูเขาทอง และเนเมียวสีหบดีย้ายมาที่โพธิ์สามต้น

เดือนพฤศจิกายนช่วงน้ำหลาก ราชสำนักให้พระยาตาก พระยาเพชรบุรี และหลวงศรเสนี ตั้งกองเรือที่วัดใหญ่ชัยมงคลเพื่อสกัดเรือพม่า พระยาเพชรบุรีนำเรือเข้าตีจนถูกล้อมและเสียชีวิต พงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขาว่าพระยาตากกับหลวงศรเสนีจอดเรือดูอยู่ไม่ได้เข้าช่วย แล้วถอยไปตั้งที่วัดพิชัย ราชสำนักปิดประตูเมืองด้วยอิฐ และเรียกชาวจีนและโปรตุเกสมาช่วยรบ

ฤดูแล้ง 2310: วงล้อมแคบลง

ต้นเดือนมกราคม 2310 พระยาตากตีฝ่าวงล้อมออกไปทางตะวันออก ทัพพม่าสร้างหอรบราว 27 หอจากอิฐวัดรอบเมือง ตีค่ายจีนที่คลองสวนพลู ค่ายบ้านโปรตุเกส และที่มั่นวัดไชยวัฒนารามแตกในเดือนมีนาคม มังมหานรธาสิ้นชีวิตด้วยโรคระหว่างล้อมกรุง เนเมียวสีหบดีจึงคุมศึกแต่ผู้เดียว

ปลายเดือนมีนาคม ทัพพม่าตั้งค่ายฝั่งหัวรอ ทำสะพานข้ามแม่น้ำ และขุดอุโมงค์ใต้กำแพงที่ป้อมมหาชัย บ่ายวันที่ 7 เมษายนจุดไฟใต้กำแพง ค่ำลงกำแพงพัง และทัพพม่าบุกเข้าพระนครได้ราวเที่ยงคืน

หลังกรุงแตก

พระนครถูกปล้นและเผา ผู้คนจำนวนมากถูกกวาดต้อนไปพม่า รวมถึงพระเจ้าอุทุมพรและเจ้านายอีกหลายพระองค์ พระเจ้าเอกทัศสิ้นพระชนม์ ซึ่งพงศาวดารไทยและพม่าเล่าต่างกัน ทัพพม่าใหญ่ถอนกลับเพราะต้องรับศึกจีน เหลือสุกี้พระนายกองรักษาค่ายโพธิ์สามต้น อีก 7 เดือนต่อมาพระเจ้าตากก็กลับมาตีค่ายนี้คืนได้

เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง

พระเจ้าเอกทัศสิ้นพระชนม์อย่างไร: พงศาวดารไทยว่าอดอาหารหลังหนีไปบ้านจิกใกล้วัดสังฆาวาส พงศาวดารพม่าว่าถูกยิงที่ประตูเมือง
ใครเผาเมือง: นักวิชาการบางคนชี้ว่าความเสียหายส่วนหนึ่งเกิดจากการขุดหาของมีค่าหลังสงคราม ไม่ใช่จากพม่าทั้งหมด