หน้าแรก › ประวัติอยุธยา › ราชวงศ์บ้านพลูหลวง

ราชวงศ์บ้านพลูหลวง อยุธยาตอนปลายในวัยเยาว์ของพระเจ้าตาก

ราชวงศ์บ้านพลูหลวงเป็นราชวงศ์สุดท้ายของกรุงศรีอยุธยา ครองราชย์ 6 พระองค์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2231 ถึง 2310 ช่วงกลางราชวงศ์เป็นยุคสงบยาวนานที่สุดยุคหนึ่งของอยุธยา และเป็นบ้านเมืองที่พระเจ้าตากสินเกิด เรียนหนังสือ และเข้ารับราชการ ส่วนช่วงท้ายคือรัชกาลพระเจ้าเอกทัศที่ต้องรับศึกพม่าสองครั้ง จนกรุงแตกใน พ.ศ. 2310

พระมหากษัตริย์ในช่วงนี้ (พ.ศ. 2231–2310)

ลำดับ	พระนาม	ครองราชย์	เรื่องสำคัญ
28	สมเด็จพระเพทราชา	พ.ศ. 2231–2246	ขุนนางจากบ้านพลูหลวง สุพรรณบุรี ขึ้นครองราชย์ปลายรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ และให้ทหารฝรั่งเศสถอนออกไป
29	สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 (พระเจ้าเสือ)	พ.ศ. 2246–2251	รัชกาลสั้น เริ่มขุดคลองโคกขาม
30	สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 9 (พระเจ้าท้ายสระ)	พ.ศ. 2251–2275	บ้านเมืองสงบ การค้ากับจีนรุ่งเรือง ขุดคลองมหาชัยจนเสร็จ
31	สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ	พ.ศ. 2275–2301	รัชกาลที่พระเจ้าตากประสูติและเติบโต บูรณะวัดภูเขาทองและวัดเชิงท่า ส่งคณะสงฆ์ไปลังกา
32	สมเด็จพระเจ้าอุทุมพร	พ.ศ. 2301	ถวายราชสมบัติแก่พระเชษฐาแล้วออกผนวช เรียกกันว่าขุนหลวงหาวัด ถูกกวาดต้อนไปพม่าหลังกรุงแตก
33	สมเด็จพระเจ้าเอกทัศ	พ.ศ. 2301–2310	รัชกาลที่พระยาตากรับราชการ เผชิญศึกอลองพญา พ.ศ. 2303 และเสียกรุง พ.ศ. 2310

จากบ้านพลูหลวงสู่ราชบัลลังก์

สมเด็จพระเพทราชาเป็นขุนนางเจ้ากรมพระคชบาล บ้านเดิมอยู่ที่บ้านพลูหลวง แขวงสุพรรณบุรี ทรงขึ้นครองราชย์ใน พ.ศ. 2231 ช่วงปลายรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ ท่ามกลางความขัดแย้งกับคณะฝรั่งเศส และบีบให้ทหารฝรั่งเศสถอนออกจากบางกอก ราชสำนักหลังจากนั้นระวังชาติตะวันตกมากขึ้น แต่ยังค้าขายกับจีน ญี่ปุ่น และชาวเอเชียอื่นอย่างคึกคัก

พระเจ้าเสือและพระเจ้าท้ายสระครองราชย์ต่อมา ในรัชกาลพระเจ้าท้ายสระ บ้านเมืองสงบเป็นส่วนใหญ่ การค้าข้าวกับจีนรุ่งเรือง และมีการขุดคลองเพื่อย่นเส้นทางเรือ

ยุคพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ: บ้านเมืองที่พระเจ้าตากเติบโต

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศครองราชย์ พ.ศ. 2275–2301 พระเจ้าตากประสูติในต้นรัชกาลนี้ รัชกาลนี้ไม่มีศึกใหญ่ ราชสำนักทำนุบำรุงพุทธศาสนาอย่างมาก บูรณะวัดภูเขาทองและวัดอีกหลายแห่ง และส่งคณะสงฆ์ไปฟื้นการอุปสมบทในลังกาซึ่งยังเป็นที่รู้จักในชื่อสยามวงศ์ นายสินเรียนหนังสือที่วัดโกษาวาส (วัดเชิงท่า) และเข้าถวายตัวเป็นมหาดเล็กในรัชกาลนี้

ภายใต้ความสงบ ราชสำนักมีความขัดแย้งเรื่องการสืบราชสมบัติอย่างรุนแรง เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์ซึ่งเป็นกรมพระราชวังบวรถูกลงโทษจนสิ้นพระชนม์ และกรมหมื่นเทพพิพิธถูกเนรเทศไปลังกา นักประวัติศาสตร์หลายคนมองว่าความแตกแยกนี้ส่งผลถึงวันที่ต้องรับศึกพม่า

พระเจ้าอุทุมพรกับพระเจ้าเอกทัศ

เมื่อพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศสวรรคตใน พ.ศ. 2301 พระเจ้าอุทุมพรขึ้นครองราชย์ไม่นานก็ถวายราชสมบัติแก่พระเชษฐา คือพระเจ้าเอกทัศ แล้วออกผนวช คนจึงเรียกว่าขุนหลวงหาวัด ใน พ.ศ. 2303 พระเจ้าอลองพญายกทัพมาล้อมกรุง พระเจ้าอุทุมพรลาผนวชมาช่วยบัญชาการศึก ทัพพม่าถอยไปเมื่อพระเจ้าอลองพญาบาดเจ็บ

พระยาตากรับราชการในรัชกาลพระเจ้าเอกทัศ เมื่อทัพพระเจ้ามังระยกมาใน พ.ศ. 2308–2309 พระยาตากถูกเรียกเข้ามารักษาพระนคร และได้เลื่อนเป็นพระยาวชิรปราการ เจ้าเมืองกำแพงเพชร พงศาวดารไทยที่ชำระในสมัยหลังวาดภาพพระเจ้าเอกทัศว่าอ่อนแอ แต่นักประวัติศาสตร์รุ่นใหม่บางคนเห็นว่าภาพนี้ควรอ่านอย่างระมัดระวัง

ร่องรอยราชวงศ์บ้านพลูหลวงที่ไปดูได้

วัดภูเขาทองที่บูรณะในรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ วัดเชิงท่าที่พระเจ้าตากเรียนหนังสือ และอุโบสถวัดหน้าพระเมรุซึ่งรักษารูปแบบอาคารอยุธยาตอนปลายไว้ได้ดี คือสามจุดที่ช่วยให้นึกภาพบ้านเมืองในวัยเยาว์ของพระเจ้าตากได้ ทั้งหมดอยู่นอกเกาะเมืองด้านเหนือ เที่ยวในเช้าเดียวกันได้

เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง

ภาพพระเจ้าเอกทัศ: พงศาวดารไทยที่ชำระภายหลังมองไม่ดีนัก เอกสารฝ่ายพม่าและงานศึกษาใหม่บางชิ้นให้ภาพต่างออกไป

คำถามที่พบบ่อย

ราชวงศ์บ้านพลูหลวงมีกษัตริย์กี่พระองค์

6 พระองค์ ตั้งแต่สมเด็จพระเพทราชาถึงพระเจ้าเอกทัศ

พระเจ้าตากเกิดในรัชกาลใด

รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ใน พ.ศ. 2277

แหล่งอ้างอิง

ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569