อยุธยาตอนปลายถึงกรุงธนบุรี: 94 ปีที่เปลี่ยนสยาม

หลังกรุงแตก: ก๊กต่างๆ และพระยาตาก

ทัพพม่าใหญ่ถอนกลับไม่นานหลังกรุงแตก เพราะพม่ากำลังรับศึกจีนทางเหนือ ดินแดนที่ไม่มีศูนย์กลางแตกเป็นหลายก๊ก แต่ละก๊กมีผู้นำที่ตั้งตัวขึ้นมาเอง ได้แก่ ก๊กสุกี้พระนายกองที่โพธิ์สามต้น ก๊กเจ้าพระยาพิษณุโลก ก๊กเจ้าพระฝาง ก๊กเจ้าพิมาย และก๊กเจ้านครศรีธรรมราช ส่วนพระยาตากที่ตีฝ่าวงล้อมออกไปตั้งแต่ก่อนกรุงแตก มีฐานกำลังอยู่ที่ระยองและจันทบุรี

พระยาตากกู้กรุงจากค่ายโพธิ์สามต้นได้ในปลายเดือนตุลาคม 2310 และตั้งกรุงธนบุรี แล้วใช้เวลาราวสามปีปราบก๊กอื่นจนหมด

กรุงธนบุรี 15 ปี

กรุงธนบุรีมีพระมหากษัตริย์พระองค์เดียว รัชกาลนี้เต็มไปด้วยสงคราม ทั้งศึกรวมแผ่นดิน ศึกกับพม่าที่บางแก้วและในศึกอะแซหวุ่นกี้ และศึกขยายอำนาจไปล้านนา ล้านช้าง และกัมพูชา ขณะเดียวกันต้องฟื้นบ้านเมืองที่อดอยาก ฟื้นการค้ากับจีน และฟื้นคณะสงฆ์ รัชกาลสิ้นสุดใน พ.ศ. 2325 เมื่อเกิดกบฏพระยาสรรค์ และเจ้าพระยาจักรีขึ้นครองราชย์เป็นรัชกาลที่ 1 ย้ายราชธานีข้ามแม่น้ำไปเป็นกรุงรัตนโกสินทร์