หน้าแรก › พงศาวดาร › ทำไมไปตั้งที่ธนบุรี และโลกภายนอกมองกษัตริย์ใหม่อย่างไร

ทำไมไปตั้งที่ธนบุรี และโลกภายนอกมองกษัตริย์ใหม่อย่างไร

หลังกู้กรุง พระเจ้าตากไม่ฟื้นกรุงศรีอยุธยาแต่ลงไปตั้งราชธานีที่ธนบุรี และปราบดาภิเษกในวันที่ 28 ธันวาคม 2310 เอกสารไทยอธิบายการย้ายเมืองด้วยเหตุผลทั้งทางโลกและทางความเชื่อ ส่วนหลักฐานต่างชาติช่วยให้เห็นว่ากษัตริย์ใหม่ต้องทำงานหนักแค่ไหนกว่าจะได้รับการยอมรับจากภายนอก

แต่ละฉบับเล่าว่าอย่างไร

แหล่งเล่าว่า (สรุปความ)
พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขาเล่าเรื่องพระสุบินว่าพระเจ้าแผ่นดินแต่ก่อนมาขับไล่ไม่ให้ประทับที่กรุงเก่า จึงเสด็จลงไปตั้งที่ธนบุรี เป็นคำอธิบายทางความเชื่อที่เล่าต่อกันมา
จดหมายออกพระพิพัทธโกษา ค.ศ. 1769เล่าว่าภายใต้พญาตาก แผ่นดินกลับมาเจริญเหมือนเดิมหรือยิ่งกว่า มีเรือสำเภาและเรือค้าขายเข้ามามากกว่าเมื่อก่อน
เอกสารราชสำนักชิง (ตามงานศึกษาของ Masuda และ Willis)ช่วงแรกจักรพรรดิเฉียนหลงไม่ยอมรับพระเจ้าตากเป็นผู้ปกครองชอบธรรม เพราะได้รายงานว่าเจ้านายอยุธยายังอยู่ในความคุ้มครองของมักเทียนตื๊อที่ฮาเตียน ราชสำนักชิงเพิ่งเรียกพระเจ้าตากว่า หวาง (กษัตริย์) ใน ค.ศ. 1777
คำอธิบายของนักประวัติศาสตร์ธนบุรีอยู่ใกล้ทะเล คุมเส้นทางเรือ ค้าขายกับจีนและหัวเมืองชายทะเลตะวันออกที่เป็นฐานกำลังได้สะดวก เมืองเล็กพอจะรักษาด้วยกำลังที่มี และถอยลงทะเลได้ถ้าจำเป็น

ธนบุรีก่อนเป็นราชธานี

ธนบุรีเป็นเมืองป้อมปากแม่น้ำมาตั้งแต่สมัยอยุธยา มีป้อมวิไชยประสิทธิ์คุมแม่น้ำเจ้าพระยา พระเจ้าตากตีเมืองนี้ได้ก่อนขึ้นไปตีค่ายโพธิ์สามต้น จึงรู้จักภูมิประเทศดี พระราชวังเดิมที่สร้างขึ้นริมแม่น้ำฝั่งตะวันตกยังอยู่ในเขตกองทัพเรือจนวันนี้ ติดกับวัดอรุณราชวราราม

ส่วนกรุงศรีอยุธยาเสียหายหนักและกว้างใหญ่เกินกว่ากำลังคนที่มีในเวลานั้นจะรักษาได้ ทั้งยังอยู่ลึกเข้าไปในแผ่นดิน ห่างจากเส้นทางค้าขายทางทะเลที่กษัตริย์ใหม่ต้องพึ่งพา

พระสุบินกับเหตุผลทางโลก

เรื่องพระสุบินในพงศาวดารเป็นวิธีอธิบายการตัดสินใจใหญ่แบบที่คนสมัยนั้นเข้าใจ ไม่จำเป็นต้องขัดกับเหตุผลทางยุทธศาสตร์ การเลือกเมืองใหม่ทำให้ผู้นำใหม่ไม่ต้องประทับในพระราชวังของราชวงศ์เดิม ในขณะเดียวกันการถวายพระเพลิงพระเจ้าเอกทัศและการเลี้ยงดูเจ้านายเก่าก็แสดงว่าพระองค์สืบต่อจากกรุงศรีอยุธยา

สิบปีกว่าจีนจะยอมรับ

สำหรับการค้าทางทะเล การยอมรับจากราชสำนักจีนสำคัญมาก พระเจ้าตากส่งคณะทูตไปหลายครั้ง แต่ราชสำนักชิงลังเลเพราะได้รายงานจากฮาเตียนว่ายังมีเจ้านายอยุธยาที่อาจเป็นผู้สืบราชสมบัติ ความสัมพันธ์ค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อสยามส่งเชลยพม่าและช่วยเรื่องศึกที่จีนกำลังมีกับพม่า จนจีนเรียกพระเจ้าตากว่ากษัตริย์ใน ค.ศ. 1777 คณะทูตบรรณาการใหญ่ที่ส่งไปใน ค.ศ. 1781 ไปถึงจีนหลังพระเจ้าตากสิ้นรัชกาลแล้ว

เรื่องที่นักประวัติศาสตร์ยังเห็นต่าง

  • เหตุผลหลักของการย้ายเมือง: ยุทธศาสตร์ทหาร การค้า หรือการเมืองเรื่องความชอบธรรม นักประวัติศาสตร์ให้น้ำหนักต่างกัน

คำถามที่พบบ่อย

พระเจ้าตากปราบดาภิเษกวันไหน

วันที่ 28 ธันวาคม 2310 ที่กรุงธนบุรี

จีนรับรองพระเจ้าตากเมื่อไร

ราชสำนักชิงเริ่มเรียกพระเจ้าตากว่ากษัตริย์ใน ค.ศ. 1777 หลังลังเลอยู่หลายปี

ปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569